عبداله باقری حمیدی
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ عبداله باقری حمیدی
آرشیو وبلاگ
      گلهای حسرت (ادبیات و مقاله‌نویسی)
سال نو: نگرانی‌ها و امیدها نویسنده: عبداله باقری حمیدی - ۱۳۸٩/۱/٢٦

سال تازه با امیدها و نگرانی‌های تازه‌ای آغاز شد. در روزهای آغازین سال، مردم سرگرم برپای داشتن رسم‌های دیرپا‌یِ نوروزی بودند و اغلب صدای دولت را نمی‌شنیدند. دولت مانند همیشه از آگاهی مردم غایب بود و حاکم‌شدن رابطه‌یِ انسانی میان مردم، رابطه‌یِ مردم و دولت را به فراموشی سپرده بود. پایان تعطیلات رسمی ناگهان مردم را متوجه کرد که تاحدی تمام آنها از دولت حقوق می‌گیرند و یا از طریق نهادهای دولتی پول بدست می‌آورند. پس، یکبار دیگر صدای دولت به گوش مردم رسید.

نخستین صدا پخش آماری از طریق روزنامه‌یِ ایران بود. روزنامه‌یِ ایران ارگان خود دولت است. روزنامه‌یِ ایران یک روز پس از پایان تعطیلات آمار دقیقی از تعداد مسافرتهایِ انجام شده را داد. بر اساس آمار روزنامه‌ی ایران 113 میلیون سفر انجام گرفته بود. این عدد اغراق‌آلود می‌خواست نشانگر بهبود وضع زندگی مردم باشد. همه از رفاه همگانی خوشحال می شوند، اما خود دولت هم می‌داند که عددها در ایران اهمیت چندانی ندارند. در یک مسابقه‌یِ فوتبال برای تماشاگران بلیت فروخته می‌شود و از تعداد بلیت‌ها می‌توان آمار دقیقی از تماشاگران را بدست داد. در وسط هر مسابقه‌یِ فوتبال در اورپا تعداد دقیق تماشاگران روی صفحه‌یِ تلویزیون به نمایش در می‌آید. در ایران هرگز آمار دقیقی از تعداد تماشاگران داده نمی‌شود. بر این پایه، نمی توان آمار 113 میلیون سفر را جدی گرفت. این آمار سبب این نگرانی می‌شود که آیا عددها همچنان برای فریب یا مبهم ساختن واقعیت بکار خواهند رفت؟صدای دیگر، سخنان نمایندگان مجلس و دولتمردان درباره‌یِ قانون هدفمندکردن یارانه‌ها بود. لایحه‌یِ دولت پس از تصویب نمایندگان مجلس و تایید شورای نگهبان به قانون تبدیل شده است. سخنانِ دولت و طرح رفراندوم از سویِ رئیس دولت دهم درباره‌ی میزان درآمد دولت از راه حذف یارانه‌ها افراد آگاه را نسبت به اجرای قانون از طرف دولت نگران می‌کرد. رفراندوم یک بازی سیاسی است که نتیجه‌یِ آن از پیش روشن است. هر رفراندومی نتیجه‌یِ دلخواهِ اجراکنندگان رفراندوم را به بار می‌آورد. در رفراندوم مردم تنها ابزار تایید خواستِ سیاست‌بازان می‌شوند. افراد آگاه در میان مردم می‌دانند که قانون باید اجرا شود، حتا اگر نادرست باشد. جنبه‌ی دیگر این نگرانی نتایج تورمی حذف یارانه بود. بسیاری از افراد در انتظار روشن شدن نرخ تورم در اقتصاد هستند تا درآمدها و هزینه‌های خود را بر آن پایه تنظیم کنند.

برای نگرانی انسان نمی‌توان پایانی پنداشت. بسیاری از نگرانی‌های بشری در دوران حاکمیتِ مدرنیسم، حاصلِ کارکردهایِ دنیای سرمایه داری است. هدفِ دنیای سرمایه‌داری افزایشِ ارزش افزوده است. ارزش افزوده با پول سنجیده می‌شود. پول هم در دنیایِ مصرف‌گرایی فزاینده نمی‌تواند به خواستهای انسان پاسخ دهد. ناتوانی در بدست‌آوردن تمام خواسته‌ها خود سبب نگرانی می‌شود. گاهی نگرانی از سرچشمه‌های دیگری پدید می‌آید.

سخنرانی رئیس دولت دهم در اورمیه روز هیژدهم فروردین سبب ایجاد نگرانی از نوع دیگری شد. خطر سرمایه‌داری جهانی به سرکرده‌گیِ دولت ایالات متحده امریکا برای بسیاری از افراد اندیشمند شناخته شده است. سرکوب دو کشور عراق و افغانستان به بهانه‌یِ مبارزه با تروریسم و گسترش دموکراسی در این دو کشور، اشغال نظامی کشور هائیتی به بهانه‌یِ کمک به زلزله‌زدگان آن کشور و فشار بی پایان دنیای سرمایه‌داری بر کشور ایران و کره‌شمالی به بهانه‌یِ گسترش تسلیحات هسته‌ای نمونه‌های آشکاری از ویژگی جنگ‌جویانه‌یِ دنیای سرمایه‌داری است. سخن گفتن در اورمیه خطاب به رئیس جمهور ایالات متحده با واژگان داش‌مشدی‌ها شایسته‌یِ  ردیس دولت در کشوری نیست که ادعا دارد دارای پیشینه‌یِ فرهنگی بسیار کهنی است. این پیشینه‌یِ فرهنگی هم تنها بسته به آثار سخنسرایان نامدار، یعنی سخن شعری است. زبان حاملِ فرهنگ و زیبایی‌های آیینی یک ملت است. هنگامی که زبان به زیباترین شکل بکار نرود، نمی‌توان از شکوهِ زیباییِ فرهنگی سخنی به میان آورد.

سرانجامِ هر سخنی، بیان امیدها و خواست‌های انسان و انسانهاست. امید پاسدار اراده‌یِ انسان به پایداری زندگی است. کشور ایران بسیار ثروتمند است و افراد ساکن در ایران همواره امیدوار هستند که زندگی‌شان روز بروز بهتر خواهد شد. مردم ایران نیز مانند مردم تمام کشورهایِ جهان از تنگناهایِ سختی گذشته‌اند. مردم ساکن در سرزمین ایران قربانی داده‌اند، اما از بین نرفته‌اند. زندگی همچنان پایدار خواهد بود. گاهی کم‌توانی و کم‌آگاهی مدیران زندگی را دشوارتر می‌نماید، اما درآمد فراوان نفت و گاز و منابع طبیعی دیگر سرانجام زندگی مردم را به پیش خواهد برد. 

 

  نظرات ()
گام به گام با بیوک نیک‌اندیش‌نوبر در باغ خاطرات شهریار نویسنده: عبداله باقری حمیدی - ۱۳۸٩/۱/٢٦

استاد بیوک نیک‌اندیش‌نوبر مردی شگفت‌انگیز است. سخنان او پیوند عاطفی حسام‌الدین چلبی با مولوی و گل‌اندام با حافظ را بیاد شنونده می‌آورد. در سه ساعت گفتگو با استاد نیک اندیش در دفتر هفته‌نامه‌ی سهند، سخنی از خود بر زبان نیاورد، سخنانش سرشار از نام و شعر شهریار بود. نخست پرسیدیم چگونه با استاد آشنا شدند.

آشنایی با شهریار:

نیک اندیش: من از نوجوانی شیفته‌ی اشعار شهریار بودم. دهه‌ی اول و دوم  قرن حاضر زمانی برای هویت‌سازی ایران بود. پس از مشروطیت  نویسندگان درپی نوشتن تاریخ و ادبیات ایران بودند. شاعران بسرعت محبوب می‌شدند و در این فضا، شهریار محبوب‌تر بود. شهریار از آغاز جوانی مورد تحسین شاعران بزرگی همچون بهار، ایرج میرزا، میرزاده‌ی عشقی، امیری فیروزکوهی و بسیاری قرار گرفته بود. هنر شهریار از جنس هنر حافظ بود. چنین شاعری بسرعت مشهور می‌شود و شهریار شهرتی به گستردگی ایران داشت. حقش هم بود. من غزلهای شهریار را از مجلات می‌خواندم و مسحور زیبایی شعرهای او می‌شدم. من سالها پیش از دیدار شهریار عاشق او بودم. سال 1332 در تبریز مرادم را زیارت کردم و در دیدار دوم او نیز مرا دریافت. این شعر را برایم خواند:

بیا و چشم روشن بین من باش

بشو شمعی و بر بالین من باش

من آن ملای بی شمسم به تبریز

تو همت کن حسام‌الدین من باش

و من مرید او شدم و روزها و شب‌ها یا در کنار شهریار بودم و یا در فکر او سیر می‌کردم. شهریار انسان  فراعادی بود. عشق من سبب شد مرا به عنوان دوست پایدار خود بپذیرد، و گرنه دوستی شهریار با افراد بسیاری بیش از چند روز نمی‌پایید.

سه جلد کتاب  «در خلوت شهریار»:

سه جلد کتاب «در خلوت شهریار» را برای پاسداشت حرمت دوستی با یکی از بزرگترین شاعران ایران نوشتم. این خاطرات روزگاری با عنوان «خاطرات شهریار با دیگران« چاپ شده بود، اما در سه جلدکتاب «در خلوت شهریار» رویدادها با روش تازه‌ای نوشته شدند. دو جلد نخست کتاب را نشر آذران در سال 1377 چاپ کرد و جلد سوم را انتشارات پریور در سال1379 چاپ نمود. آنچه در این سه جلد و جلد چهارم (چاپ نشده) نوشته‌ام حاصل گفتگوهای طولانی با استاد و یا مشاهدات خودم بوده است. من از سال 1332 به بعد خود شاهد تمام رویدادهای هنری و زندگی شهریار بودم. انگیزه‌ی سرودن بسیاری از شعرها را خودم شاهد بودم و یا استاد به دلیل اعتمادی که به من داشت برایم می‌گفت. انگیزه‌ی سرودن شعرهای سالهای نخست را از خود استاد می‌پرسیدم. استاد براحتی نمی‌گفت. در زمانهای خاصی لب به سخن می‌گشود و انگیزه‌ی سرودن شعری را برایم تعریف می‌کرد. من این همه یاد و خاطره را در خاطر خود جمع می‌کردم تا سالها پس از درگذشت استاد شبی خوابی دیدم ...

به مناسبت سالگرد درگذشت بولوت قاراچورلو یا سهند (1305- 23 فروردین 1358) از استادنیک‌اندیش آشنایی سهند با شهریار را می‌پرسیم. پاسخ می دهد:

زمستان 1345 آقای بهروز دولت‌آبادی دو قطعه شعر ترکی خدمت استاد آورد. بهروز دولت آبادی هنرمند تارنواز بود و به شعر ترکی عشق می‌ورزید. استاد شعرها را خواند و هر یک به نوعی در روح پرشکوه استاد تاثیر گذاشت. استاد بند اول شعر سهند را خواند:

 بیر الیمده قلم، بیر الده کاغذ

خیالیم بویلانیر دامندن دوواردان

باشیمدا یار باغین گزمک هاواسی

قاپیلار باغلیدر یول تاپیم هاردان

استاد شعر را می‌خواند و روی بند بند آن درنگ می کرد. سپس پاسخ خود را به آن شعر نوشت. شهریار چنین بود. تمام شعرهای او پاسخ به واقعیت‌ها هستند. هنگامی که شعر «سهندیم» شهریار بر زبان مردم افتاد، علیرضا نابدل گفت که بولوت قاراچورلو (ـ سهند) روی بالهای این شعر شهریار به پرواز در خواهد آمد. چنین هم شد. سهندیم هم در شعر ترکی انقلابی به پا کرد و هم سهند شاعر را به مردم شناساند. وقتی سهند درگذشت، استاد شهریار آن شعر زیبا را نوشت که شما در هفته نامه چاپ کرده بودید. سهند هم در زمان حیات خود ارادت بی‌پایانی به شهریار داشت. خود سهند، همسرش و دخترشان فریده شهریار را بسیار دوست داشتند. همسر سهند شنیده بود که استاد شهریار خوراک ماهی دوست دارد، به همین جهت در نهار و شام همیشه خوراک ماهی هم سر سفره می‌گذاشت. موضوع را در جلد اول «درخلوت شهریار» نوشته‌ام. استاد شهریار به دعوت سهند به تهران رفت. سال 1350 به دعوت سهند به تهران رفتیم. خانه‌ی سهند در تهران، کوچه‌ی گوهر، پیچ شمیران بود، در تخت جمشید هم کارخانه داشت. هوشنگ ابتهاج و فریدون مشیری هم به دیدن شهریار به خانه‌ی سهند آمدند.

آن شعر دومی که آقای بهروز دولت‌آبادی آورده بود از محمد راحیم، شاعر ساکن جمهوری آذبایجان بود. شعر چنین آغاز می‌شد:

ینه جوشدو طبعیم منه ساز ویرین

قیشلا یوخدور ایشیم منه یاز ویرین

آیـاغی آلتینـا شهـریـاریـمیـن

سالماغا بیر قالی، پای‌انداز ویرین

استاد شعر محمد راحیم را هم خیلی پسندید و پاسخی به آن نوشت، حتا در شعر «سهندیم» هم اشاره به صدای  محمد راحیم دارد. استاد به شعرهای فراوان پاسخ داد. ابوالفضل حسرت شعری به شهریار نوشته بود، شهریار با احترام تمام در پاسخ او شعری نوشت. فریدون توللی هجوی نوشته بود، استاد با شعری او را راهنمایی و تنبیه کرد.

از استاد نیک‌اندیش خاطرات خانه‌ی استاد شهریار را می‌پرسیم. پاسخ می‌دهد:

هنگامی‌که شهریار در سال 1332 از تهران به تبریز منتقل شد، در تبریز با استفاده از وام بانک کشاورزی در کوچه‌ی چایچی در خیابان امام بین سه راه طالقانی و میدان ساعت خانه‌ای خریده بود. پهنای یک متری کوچه با شیب تند، نمناکی خانه و سربرآوردن خانه‌های چند طبقه پیرامون خانه‌ی شهریار، او را بشدت آزرده بود. خانه‌ای که اکنون بنام موزه‌ی شهریار در کوچه‌ی مقصودیه شناخته می شود، در سال 1346 خریداری شد. این خانه را معلمی بنام آقای هاشمی ساخته بود. در خرید خانه مرحوم حاج عباسقلی بینابی کمک بزرگی کرد. آن خانه را به قیمت یکصدوسی هزار تومان از همان آقای هاشمی خریدیم و سریع اسباب‌کشی کردیم.

می‌گوییم شهریار این شانس را داشت که در زمان زندگی مشهور شد و شاهد قدردانی‌های مردم و مقامات دولتی از خودش بود. آیا از مجالس قدردانی راضی بود؟

نیک‌اندیش: ذوق شهریار بسیار فراتر از خواست مردم و مقامات بود. شهریار نیازی به قدردانی نداشت. تعدادی با نزدیک شدن به شهریار و عکس گرفتن با شهریار تلاش داشتند شهرتی و ثروتی بدست بیاورند. خود شهریار بارها می‌گفت که پس از مرگش با نامش معامله خواهند کرد. همینطور هم شد. تعدادی با یک عکس در کنار شهریار، پْست های بزرگی را بدست آوردند. من هرگز چنین فکری نداشتم. در بسیاری از عکس‌هایی که از استاد بیادگار مانده است، مرا در کنارش می‌بینید.

سال 1348 نخست جشنی در دانشگاه تبریز به افتخار استاد شهریار برگزار شد. استادان دانشگاه تبریز نهایت لطف و ارادت خود را به استاد نشان دادند. در آبان سال 1348 در سالن شیرو خورشید تبریز شب شهریار برگزار شد. در آن شب از شهریار تجلیل پرشکوهی به عمل آمد، اما براستی شهریار نیازمند مراسم نبود. شهریار دارای طبعی بلند بود و دولت قناعت بدست آورده بود. در سفر به شیراز و ارومیه و تهران از استاد استقبال بی نظیری می‌شد. بالاترین مقامات علمی و سیاسی هر شهر به استقبال استاد می‌آمدند، اما استاد هرگز در پی بدست آوردن سودی شخصی از این روابط نبود. شهریار با وجودی در رابطه بود که نیازی به بندگان نداشت. سیم شهریار به ابدیت وصل بود.

از «حیدربابایه سلام 2» می پرسیم. پس از گسترش بی‌نظیر شهرت «حیدربابایه سلام یک» در ایران و کشورهای ترک زبان همسایه، شهریار به چه دلیلی به سرودن«حیدربابایه سلام 2» پرداخت؟

نیک اندیش: در سال 1346 به تشویق من استاد حاضر شد سفری به خشکناب  و دامنه‌های کوه حیدربابا داشته باشیم. من می دانستم که دیدار شهریار از منطقه‌ای که کودکی خود را در آنجا سپری کرده، او را به ذوق خواهد آورد. به خشکناب رفتیم، مردم استقبال پرعاطفه‌ای از شهریار به عمل آوردند. در دو روزی که آنجا بودیم، شهریار بین واقعیت و خیال در سیر بود. روز نخست، دیدم به جایی خیره شده. پرسیدم: استاد به چه خیره شده‌اید؟  گفت: رخشنده را می بینیم. و رخشنده همان شخصیت بندی از حیدربابایه سلام یک است که: رخشنده‌نین شیرین شیرین سوزلری  پس از بازگشت در یک شب، شهریار حیدربابایه سلام دو را نوشت و صفحه‌ی آخر را با دستخط خود استاد به شما می‌دهم که چاپ کنید.

شما سی و دو سال با استاد شهریار بودید. بی تردید، کسی به اندازه‌ی شما با شهریار دوست و همسخن نبوده است. شهریار چه سرگرمی‌هایی داشت؟

نیک اندیش: شهریار هم مانند هر انسانی خواسته‌های فردی و لحظات هنری داشت. شهریار دوستدار زیبایی بود. این حسرت سنگین را همیشه با خود دارم که در روزگار زندگی شهریار، مکانی باصفا وجود نداشت که شهریار را ببرم. اگر در آن روزگار تبریز مانند اکنون بود، بی‌تردید ذوق شهریار بیشتر به حرکت می‌آمد. آن روزها تبریز خرابه‌ای بیش نبود. باد خاک را از زمین بلند می‌کرد و بر سر و روی مردم می ریخت. شهریار همیشه احساس غربت داشت.

در آغاز ورود شهریار به تهران با دوستی بنام ابوالقاسم شهیاد رفاقتی پایدار داشت. با مرگ او، شهریار بشدت متاثر شده و شعرهای  اندوهناکی سروده بود. در تهران با شاعران برجسته دوستی داشت. مانند هر انسان طبیعی با آن دوستان گشت و گذار داشت. در تبریز، شخصیت های اول شهر از هر حوزه بدیدارش می‌آمدند. روزگاری همه را بدیدارش راه نمی‌داد. ابوالحسن خان صبا بدیدار شهریار آمده بود، هوشنگ ابتهاج بدیدارش آمده بود، خانم سیمین بهبهانی بدیدارش آمده بود، نیما یوشیج به دیدارش آمد. تمام این دیدار‌ها را در کتاب سه جلدی «در خلوت شهریار» نوشته‌ام. شعرهایی که در این دیدارها نوشته شده، در آن کتاب نوشته‌ام.

شهریار ذوق عجیبی داشت. فیلم‌های تاریخی را خیلی دوست داشت. هر بار که فیلم تاریخی در سینما بود، می‌رفتیم. فیلم‌هایی را که در فضاهای طبیعت مانند جنگل و کوه و سبزه زار بازی کرده بودند دوست داشت. در رفت وآمد در شهر، همیشه کوچه‌ها و جاهای خلوت را می‌پسندید. شهریار از مردم ساده‌پسند و فراموشکار گریزان بود. از برخورد با بسیاری از افراد پرهیز داشت. شهریار با شکلی از سخن انس داشت که سخنان تهی‌ازمعنای‌مردم را نمی‌توانست بشنود. شهریار شیفته‌ی حافظ بود. کسی که عاشق سخن حافظ باشد و خودش هم، به تایید بسیاری، در حد حافظ باشد نمی‌تواند همه را بپذیرد. سخن شهریار آسمانی بود، به همین دلیل هنوز در زبان مردم سخن‌شناس تکرار می‌شود.

شهریار در سالخوردگی به خوشنویسی هم علاقه‌مند شده بود. خط ریز شهریار از آغاز زیبا بود. خط درشت هم می‌نوشت. نمونه‌های فراوانی از خط ریز و درشت شهریار باقی است که نشان دهنده‌ی ذوق برجسته‌ی استاد سخن شعری، شهریار بزرگ است. 

 

  نظرات ()
برای سی‌ویکمین سال درگذشت شاعر بزرگ آذربایجان نویسنده: عبداله باقری حمیدی - ۱۳۸٩/۱/٢٦

 سهند در شهر مراغه متولد شد. پدر و مادرش بیسواد بودند، اما سهند را به مدرسه فرستادند. توفان جنگ دوم جهانی در زندگیِ سهند نوجوان تاثیر گذاشت. حکومت فدراتیو آذربایجان در سال 1324-1325 سهند را در راهی نو قرار داد. سهند به سرودن شعر پرداخت. حکومت محلی آذربایجان در آذر 1325 از هم پاشید، اما روح پژوهش در زبان ترکی آذربایجانی زنده شد. رژیم شاه در آذربایجان به کشتار وحشیانه‌ای دست زد و دشمنی حکومت واپسگرایِ پهلوی را با زبان ترکی شدیدتر کرد. سهند دو بار زندانی شد. حکومت پهلوی به سرکوب آزادی اندیشه پرداخت. کودتایِ نظامی سال 1332 حکومتِ ملی دکتر مصدق را از بین برد و نویسندگان را به گوشه‌نشینی و نوشتن ناگزیر ساخت. سهند نیز مانند بسیاری از نویسندگان به آفرینش بزرگترین کار زندگی خود دست زد. سهند داستانهایِ کهن ترکیِ آذربایجانی را گرد آورد و به نظم آنها پرداخت. این کار سهند در هویت‌سازی یک زبان‌ به اندازه‌یِ کار شگرفِ هومر در زبانِ یونانی، فردوسی در زبان پارسی، چاسر و شکسپیر در زبان انگلیسی و ویلیام باتلر ییتز در فرهنگِ ایرلند اهمیت دارد.

هر زبانی برای یافتن هویتِ و گسترش خود نیازمند داشتن پیشینه‌یِ تاریخی است. این پیشینه را شاعری برگزیده در یک زبان می‌سازد. چنین شاعر برگزیده‌ای ناگزیر است افسانه هایی را در زبان تولید بکند. در زبان‌هایِ گوناگون این افسانه‌ها دارای الگوهای یکسانی هستند. در افسانه‌یِ هر زبان، موضوع‌هایِ وجودِ نخستین (خدا)، آفرینش زمین و آسمان، آفرینش خورشید و ماه و ستارگان، آفرینشِ انسان، ازدواج نخستین، رام کردنِ جانورانِ وحشی، توفان و سیل، جاودانگی و قهرمانان فراعادی حضور دارند. حضور این پدیده‌هایِ هنری در یک زبان سبب ایجاد «‌انبانِ معنا» در زبان می‌شود. این «‌انبانِ معنا» یا به سخن ویلیام باتلر ییتزSpiritus Mundi انباری از مفاهیم و تصاویر شاعرانه و افسانه‌ای در ناخودآگاه همگانی‌گویشوران یک زبان است، اما تنها شاعران آن زبان بدان دسترسی دارند. رابطه‌یِ شاعر با این «‌انبانِ معنا» از راه الهام رخ می‌دهد. الهام را دریچه‌ای در انبان معنا می‌پندارند که تنها به ذهن شاعر گشوده می‌شود. این انبان معنا را شاعران می‌سازند. پدیده‌هایِ موجود در انبان معنا از راه تکرار و تبلیغات فراوان برای مردم همچون واقعیت به نظر می‌رسد. دانشمندان و اندیشمندان یک زبان هم یا تهیه‌یِ اسنادی تلاش می‌کنند آن افسانه‌ها را به عنوانِ واقعیت های تاریخی در ذهنِ ساده‌یِ مردم جای دهند. به عنوانِ نمونه، باستانشناسانِ ارمنی یافتن چند تخته‌یِ شکسته در کوه آرارات را سندی می‌پندارند که کشتیِ نوح پس از توفان بزرگ در کوه آرارات بر زمین نشسته است. بدین روش افسانه در ذهنِ مردم به واقعیت تبدیل می‌شود. افزایشِ چنین اسنادی را نویسندگان به عنوان برتری مکانی یا ملتی نسبت به مکان یا ملت دیگر فریاد می کشند.

زبان ترکی آذربایجان چنین انبان معنایی را نداشت. بولوت قراچورلو (سهند) با گردآوریِ داستانهای دده قورقود و منظوم‌کردن آنها، انبان معنایی را در زبانِ ترکی فراهم آورد. شاعران دیگر با اشاره (تلمیح) به داستانهایِ کتاب سهند (سازمین سوزو) افسانه‌هایِ گردآمده را در آگاهی همگانی گویشوران زبان ترکی قرار می‌دهند و پس از سالها تمام گویشوران زبان ترکی با افسانه‌هایِ آفرینش، انسان، جانوران، سیل و قهرمانان آشنا می‌شوند و پیشینه‌یِ تاریخی زبان شکل می‌گیرد.   سهند این کار بزرگ را انجام داد. سهند را تنها شهریار شناخت و او را به دیگران شناساند. «سهند و شعر آذری» شعری است که شهریار در اردیبهشت 1358 برای مرگ سهند سرود و در چهلمین روز درگذشت سهند خواند. در این شعر شهریار سهند را بسیار بزرگ می‌پندارد و در وصفِ بزرگی سهند می‌فرماید: او شاعری که من سپر انداختم به او! و نیز می‌فرماید: او شاعری که از چو منی باج می‌گرفت/ انگیزه‌یِ سرود سهندیه‌ی من است.

بولوت قاراچورلو (سهند) در گردآوری و نظم داستانهای دده‌قورقود خود آگاهانه در پی تولید انبان معنا در زبان ترکی آذربایجانی بوده است. سهند برای هر داستان آغازی نوشته است. آغازها آگاهانه برای تنظیم نظام فکری زبان ترکی سروده شده‌اند. داستان «دوخا قوجا اوغلو، دومرول» با ستایش نور و گرمای خورشید آغاز می‌شود و با جستجوی جاودانگی گسترش می یابد. داستان «دیرسه خان اوغلو بوغاج» با ستایش کاروان زندگی انسان شروع می‌شود. آغازِ داستان «قانلی قوجا اوغلو، قانتورالی» در ستایش و معرفی قهرمانان ترک زبانان آذربایجان (آتروپات، ختایی، بابک، واقف، فضولی، نظامی) و آغاز داستان قاراجیق چوبان، قازان خانین ائوینین یغمالانماسی در معرفی ستارگان (بهرام، کیوان و زهره) می‌باشد. عناصر مشترک میان داستانهایِ دده‌قورقود و داستانهایِ افسانه‌ای جهان در زبانهای دیگر سبب قرارگرفتن کار سهند در کنار آثار بزرگان زبانهای دیگر است. کار بزرگ سهند را پیش از او شاعر دیگری انجام نداده بود. سهند با گردآوردنِ داستانهایِ فولکلوریک ترکی و منظوم کردن آنها سبب دادن هویت تاریخی به زبان ترکی آذربایجانی شد. پس از سهند، زبان ترکی در سرزمین ناشناخته‌یِ پیش از تاریخ ریشه دوانید.

شاعران کارگران زبان هستند. هر شاعری که به اصالت در زبان خویش می‌پردازد و زیبایی‌ها را در زبانِ خود کشف می‌کند و به گویشوران زبان می‌شناساند، پس از مرگش تاجِ شکوهمند زبان را بر سر می‌گذارد. جاودانگی زبان بستگی به جاودانگی انسان دارد. تا هنگامی که انسانی زنده است، زبان نیز زنده می‌ماند و کارگران زبان خود را ستایش می‌کند. ترک زبانان اینک به ستایش سهند می‌پردازند. 

پرداختنِ سهند به بیانگری در زبان ترکی سبب شد در ایران کمتر شناخته شود. سهند در سالهای نخستین دهه‌ی پنجاه خورشیدی به تضمین شعرهای حافظ پرداخت. سهند نیز مانند شهریار شیفته‌یِ حافظ شده بود زیرا سهند بخوبی می‌دانست که حافظ کهن‌الگوی شاعرانگی است. مرگ زودهنگام سهند سبب شد شعر پارسی سهند گسترش نیابد.

سهند در زمان زندگی کارهای شگفت آوری می‌کرد. سهند کارخانه‌ای داشت که کارکنانش افراد سیاسیِ آزاد شده از زندان‌هایِ حکومتِ واپسگرا و پوسیده‌یِ پهلوی بود. سهند شهریار را هم به شاعران جمهوری آذربایجان شوروی معرفی کرد. سهند در بیست و سوم فروردین 1358 در اثر سکته‌یِ فلبی درگذشت و ملتی را سوگوار خود کرد.

در  سی‌ویکمین بهار مرگ سهند، بر او بخاطر شعرهای و کار بزرگش در زبان شاعرانگی درود می‌فرستیم و وصف او را از سهندیه‌یِ شهریار می‌آوریم: او نه شاعر کی داغین وصفینه مصداق اونو گوردوم!

 

  نظرات ()
مطالب اخیر بیوک نیک اندیش نوبر درگذشت برای پایان سه سالگی آندیا توهین برنامه فتیله به ترک‌زبان‌ها بیوک محبی جنگل‌های ایران چهارشنبه‌سوری، نوروز و سیزده‌بدر جشن نوروز و آیین‌هایش: باجا باجا دو سالگی آندیا دکتر محمد یوسف باقری استاد شهریار و دلیل سروده‌شدن شعر «بلبل و کلاغ»
کلمات کلیدی وبلاگ استاد شهریار (۳) رمان مدرن (٢) محمود دولت آبادی (٢) احد حسینی (۱) بولوت قراچورلو (۱) مستوفی (۱) داود مستوفی (۱) آرتور میلر (۱) ویلیام شکسپیر (۱) ویلیام فاکنر (۱) سهند (۱) شمس تبریزی (۱) شمالغرب کشور (۱) ادبیان فارسی (۱) محیط زیست (۱) ستارخان (۱)
دوستان من کارگاه ترجمه و پژوهشهای ترجمه پرتال زیگور طراح قالب