عبداله باقری حمیدی
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ عبداله باقری حمیدی
آرشیو وبلاگ
      گلهای حسرت (ادبیات و مقاله‌نویسی)
محمد حسین شهریار نویسنده: عبداله باقری حمیدی - ۱۳٩٠/٧/٢

میراثِ شکوهمند شهریار

bagerihamidi@yahoo.com

شهریار شاعر بزرگ سرزمین ماست. سالروز درگذشت شهریار را تنها مردم آذربایجان بیاد می‌آورند و سعی می‌کنند با برگزاری آیین‌هایی شهریار را به نسل امروز بشناسانند. در شهرهای دیگر ایران شهریار مورد توجه چندانی نیست. به شهریار حرمت می‌نهند، اما او را بزرگتر از دیگر شاعران نمی‌پندارند. به گمان من، این نگرش منطقی است. شعرهای فراوان شهریار در زبان فارسی ادامه‌یِ سنت غزل‌نویسی است و غزل در حافظ و سعدی به کمال رسیده است.

غزلیات فراوان شهریار از نظر فرم ( قافیه و ایماژ) و فکر (جهان بینی و نگرش به زبان) تکرار غزلیات حافظ است. شیفتگی شهریار به حافظ سبب شده بود همواره در پی رسیدن به هنر حافظ باشد. شهریار آشکارا می‌دانست که در غزل رسیدن به حافظ ممکن نیست، پس به نوشتن فرم‌های دیگر شعری همچون مثنوی، قصیده و قطعه پرداخت. این فرم‌ها شایسته‌یِ ذوق زمان نبود و شهریار چشمی به شعر نیمایی داشت. تجربه‌یِ شهریار در شعرهای «ای وای مادرم»، «مومیایی»، «پیام به انشتین» و «سهند و شعر آذری» تلاشی است که به آرمان هنری نهفته در وجودش نزدیک شود. این شعرها، بجز شعر زیبایِ «ای وای مادرم» در حد شعرهای شاعران نماینده‌یِ شعر نیمایی نیستند. شهریار بخوبی آگاه بود که در شعر فارسی او نماینده‌یِ هیچ جریان و یا فکری نیست. او به تجربه در زبان روی آورده بود. شهریار در شرحِ شعر «سهند و شعر آذری» (اردیبهشت 1358) رسیدن به زبان بسیار ساده و در حد سخنان متعارف مردم در زندگی روزمره را آرمان زبانشناختی شعر می‌داند. این تئوری با کنشِ شاعرانگی شهریار سازگار نیست، اما بیقراری شهریار را در تلاشی بی‌پایان و همیشگی برای شاعر بزرگ شدن نشان می‌دهد. هنر اصیل و بی‌همتای شهریار سبب می‌شد همواره در پی ایستادن در چکاد کوه بلند شعر باشد. شهریار همواره می‌خواست بزرگ باشد. شهریار، پیشتر و در سال 1332 آن بزرگی را بدست آورده بود.

شهریار هفتادوشش بند شعر بی‌مانند «حیدربابایه سلام» را به زبان ترکی سروده بود. پذیرش سریع شعر از سوی ترک‌زبانان ایران و کشورهای همسایه و نوشته‌های ناچیز و غیرعلمی استادان دانشگاه آن روزگار درباره‌یِ شعر «حیدربابایه سلام» اجازه نداد که شهریار در آن زمان از رسیدن به آرمان شاعرانگی خویش آگاه شود. در زمانِ زندگی شهریار حتا یک نقد درست و علمی درباره‌یِ «حیدربابایه سلام» نوشته نشد. شهریار هرگز در هیچ مقاله‌ای نخواند که بزرگترین ماموریت شاعرانگی خود را در سرودن «حیدربابایه سلام» (1) انجام داده است.

شعر «حیدربابایه سلام» از آغاز شاعرانگی در ذهن و زبان شهریار بود. سرودن شعر «هذیان دل» در سال 1316 نخستین تلاش شهریار برای آشکارسازی هنر خویش بود. شعر «هذیان دل» از هفتاد و پنج بند تشکیل شده است، شعر «حیدربابایه سلام» نیز هفتاد و شش بند دارد. نیم‌خط‌های شعر «هذیان دل» کوتاه هستند. کوتاهی نیم‌خط‌ها و خط‌های شعر گامی در آفرینش ایجاز است. آفرینش ایجاز در سخن شاعرانه‌یِ فارسی ممکن نیست. سنت زیبایی‌شناسی شعر فارسی بر پایه‌یِ درازگویی (اطناب) استوار است. از سویِ دیگر، «هذیان دل» شعری لیریک است. در شعر لیریک سخن کوتاه شاعر به معشوق بی‌زبان بیان می‌شود.  شعر لیریک بیان آرزوها و احساسات یک شاعر است. مرکز توجه شعرِ لیریک خود شاعر است. هر سخن شاعرانه‌ا‌یِ به سوی شاعر و به سود شاعر بیان می‌گردد. در شعر «هذیان دل» عنصر لیریک خاطره‌گویی را پیش می‌آورد. خاطره یادآوری رویدادها در زمان گذشته است. خاطره سَرَیان زمان را نادیده می‌گیرد و در گذرگاهِ زمانِ بی‌توقف تنها دَمی را می‌بیند.

 شعر «هذیان دل» در میانگاه جهان‌بینی شعر کهن و شعر نو ایران قرار دارد. در شعر «هذیان دل» جریان فکری شاعر بین دنیای مادی و دنیای ذهنیِ شعرِ ایران در نوسان است. تعدادی از بندهای «هذیان دل» با استفاده از استعاره‌های کهن شعر فارسی دنیای ذهنی شاعران دوران گذشته به ویژه سعدی و حافظ را تکرار می‌کنند. در تعدادی از بندها هم زبان ابزار بیان دنیای مادی روستای ویرانی است که قرار است در «حیدربابایه سلام» بیان شود. تعدادی از بندهای «هذیان دل» در «حیدربابایه سلام» به زبان ترکی ترجمه شده‌اند، اما از نظر بیانگری و هنری با سخن فارسی تفاوتی بنیادین دارند.

شعرِ «حیدربابایه سلام» بیانِ هنریِ زندگی از آغاز پیدایش انسانِ تکامل یافته بر روی زمین تا میانه‌های سده‌یِ بیستم میلادی است. انسان از آغاز پیدایش در روی زمین در روستا زندگی کرده است. دگرگونی زندگی انسان به روش ناگهانی و پس از جنگ دوم جهانی (1939-1945) پیش آمد. روستانشینی در ایران به پایان رسید و مردم گروه گروه به زندگی در شهرها روی آوردند. شعر «حیدربابایه سلام» بیان هنری زندگی دیرپای انسان در روستاست. شعر «حیدربابایه سلام» بزرگترین ماموریت شاعرانگی شهریار و عامل جاودانگی او در دنیای ادبیات است.

سروده شدن شعر «حیدربابایه سلام» در زبان ترکی سبب شهرت اصیل شهریار در میان ترک زبانان شده است. شهریار شاعر بزرگ سرزمین ماست. سالروز درگذشت استاد شهریار را تنها مردم آذربایجان بیاد می آورند و با آیین‌هایی تلاش می کنند شهریار را به نسل‌های امروز و فردا بشناسانند. بزرگداشت شهریار بزرگداشت کار بزرگ یک انسانی است که زندگی خویش را در زبانش گذاشت و یکی از زیباترین شکل‌های زبان ترکی را به عنوان میراث شکوهمند خویش به نسل‌های آینده بشری تقدیم داشت.

  نظرات ()
مطالب اخیر بیوک نیک اندیش نوبر درگذشت برای پایان سه سالگی آندیا توهین برنامه فتیله به ترک‌زبان‌ها بیوک محبی جنگل‌های ایران چهارشنبه‌سوری، نوروز و سیزده‌بدر جشن نوروز و آیین‌هایش: باجا باجا دو سالگی آندیا دکتر محمد یوسف باقری استاد شهریار و دلیل سروده‌شدن شعر «بلبل و کلاغ»
کلمات کلیدی وبلاگ استاد شهریار (۳) رمان مدرن (٢) محمود دولت آبادی (٢) احد حسینی (۱) بولوت قراچورلو (۱) مستوفی (۱) داود مستوفی (۱) آرتور میلر (۱) ویلیام شکسپیر (۱) ویلیام فاکنر (۱) سهند (۱) شمس تبریزی (۱) شمالغرب کشور (۱) ادبیان فارسی (۱) محیط زیست (۱) ستارخان (۱)
دوستان من کارگاه ترجمه و پژوهشهای ترجمه پرتال زیگور طراح قالب