عبداله باقری حمیدی
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ عبداله باقری حمیدی
آرشیو وبلاگ
      گلهای حسرت (ادبیات و مقاله‌نویسی)
ابراهیم یونسی، مترجم بزرگ ایران زمین، درگذشت نویسنده: عبداله باقری حمیدی - ۱۳٩٠/۱۱/٢٠

برای درگذشتِ ابراهیم یونسی

 یکی از آخرین بازماندگان نسل متعهد در نوشتن و ترجمه

ابراهیم یونسی ساعت سه پس از نیمروز چهارشنبه 19 بهمن ماه 1390 بعد از یک دوره بیماری، از دنیا رفت. ابراهیم یونسی خود کتاب‌های فراوانی نوشت و بسیار هم ترجمه کرد. نام ابراهیم یونسی به عنوان مترجم در سایه‌یِ نامهای بسیار بزرگی همچون صادق هدایت، م. الف. به آذین، مصطفی رحیمی، محمد قاضی، ابوالحسن نجفی، نجف دریابندری، حسن شهبازی، رضا سیدحسینی و کریم کشاورز قرار گرفته بود و در حافظه‌یِ همگانی خوانندگان کتاب‌های خارجی کمتر تکرار می‌شد. هیچ یک از کارهایِ یونسی به عنوان «کانون» در گمان فرهنگی ایرانیان قرار نگرفت. یونسی زندانی رژیم پوسیده‌یِ شاه و بندی «سنت» بود.

ابراهیم یونسی کتابی با عنوان «هنر داستان‌نویسی» را در زندان تدوین کرده بود. انتشارات امیرکبیر  این کتاب را در سال 1341 چاپ کرد. کتاب «هنر داستان‌نویسی» معیار داستان شد و روشِ داستان‌نویسی گروهی را دگرگون کرد. این کتاب سبب شد رضا براهنی در سال 1348 کتاب «قصه‌نویسی» را بنویسد. یونسی در سال 1352 کتاب «جنبه‌های رمان» از ای. اِم. فورستر را ترجمه و به چاپ رساند. جمال میرصادقی در سال 1361 کتاب «عناصر داستان» را نوشت. کتاب‌های یونسی در دوره‌ای از زمانِ «آشفته‌یِ فرهنگی ایران» سهم مهمی در نقد داستان و رمان داشت.

ابراهیم یونسی در سال 1303 در بانه کردستان متولد شد. دوران ابتدایی را در بانه به اتمام رساند. سیکل اول را در سقز خواند. با شروع سربازگیری در سال 1322 به تهران رفت و در دبیرستان نظام مشغول تحصیل شد.و پس از دوره متوسطه وارد دانشکده افسری شد.در سال 1327 به عنوان افسر ارتش به خدمت پرداخت. یونسی در مأموریتی‌که در ارومیه داشت از ناحیه پا مجروح و یک پای خود را از دست داد.

ابراهیم یونسی مانند بسیاری از افراد باسواد آن روزگار به «حزب توده ایران» پیوسته بود و عضو شبکه‌یِ افسری آن حزب بود. اعضای شبکه‌یِ افسران در سال 1333 بعد از سقوط دولت ملیِ دکترمصدق دستگیر و محاکمه شدند. از گروه هم ردیفهایش سرهنگ مبشری و سرهنگ سیامک اعدام شدند. یونسی در خدمت سربازی یک پایش معلول شده بود، به همین دلیل با یک درجه تخفیف به حبس ابد محکوم شد

 از زندان لشکر زرهی، جایی نزدیک محل سکونتش در زمان مرگ در عباس‌آباد، به زندان قصر منتقل شد. «از بخت‌یاری او شاید»  هم‌بندان هشت سال همراهش، همه روشنفکر، تحصیل‌کرده و متعهد بودند. عده‌ای از آنها از فرنگ برگشته و آشنا به زبان انگلیسی بودند. یونسی در زندان با کمک هم‌ بندهایش و فرهنگ حییم انگلیسی را یاد گرفت.

در اتاق زندان در گپ‌وگفت‌های دوستانه سخن به تعریف داستان و رمان کشیده می‌شود. از طریق ملاقات کنندگانش با اروپا و شوروی نامه‌نگاری می‌کند که اگر اطلاعاتی درباره‌ی داستان‌نویسی باشد، برایش بفرستند. به حساب مدرسه‌ی بین‌المللی «تحصیل از طریق مکاتبه» در انگلستان پول واریز می‌کند، برایش کتاب می‌فرستند و او پیگیر می‌خواند و تمرین‌ها را انجام می‌دهد. 
ابراهیم یونسی پس از هشت سال از زندان آزاد شد و از ارتش هم اخراج شد. سه سال بیکار بود و سپس به کمک محمد قاضی در کامپ‌ساکس کاری پیدا کرد.  قاضی هم‌ مانند یونسی کُرد بود و از سال‌های دبیرستان نظام آشنای یونسی بود. یونسی با قاضی که لیسانسیه‌ی حقوق و کارمند بازنشسته‌ی دارایی بود، یک سال در این شرکت دانمارکی همکار شد و پنج ـ شش سالی هر شب با او در رفت‌وآمد بود. مهندس عزت‌الله راستکار، برادر فهیمه راستکار (همسر نجف دریابندری) در سازمان برنامه بانفوذ و خوش‌نام بوده و کار در مرکز آمار ایران، وابسته به سازمان برنامه را برای یونسی پیدا کرد. یونسی به عنوان پژوهشگر و مترجم، و سرانجام به عنوان رییس مرکز به کار مشغول شد.  
ابراهیم یونسی از همان سال 1344 به معرفی مردم کردستان پرداخت. «مردم ایران واقعا همدیگر را نمی‌شناسند. نه تهرانی آذربایجانی را، نه آذربایجانی کرد را، نه کرد خراسانی را. همه تصور مبهمی از هم دارند و من همانند هر کس دیگری که با زادگاه خود بیش‌تر مأنوس است، به نوشتن از کردستان پرداختم». ابراهیم یونسی در داستان‌هایش چون «گورستان غریبان»، «خوش ‌آمدی»، «کج کلاه و کولی»، «‌مادرم دو بار گریست»، «دادا شیرین»، «رؤیا به رؤیا»، «دعا برای آرمن» همواره به طرح شخصیت‌ها و آداب و رسوم کردی توجه کرده و شناختی از مردم کردستان فراهم آورده است.

گنجینه‌یِ بزرگ ابراهیم یونسی در ادبیات، تاریخ و هنر:

ترجمه‌ها:

چارلز دیکنز، آرزوهای بزرگ، 1336. تهران: فردوس، 1377.

جورج الیوت، آسیاب کنار فلوس، 1368. تهران: نگاه . چاپ دوم 1381.

شارلوت برونته، شرلی(هیچ گاه چاپ نشد)

کنستانس هون تر، آشیان عقاب، 1369. تهران: نگاه

بلانچ ویسن کوک، آمریکا و جنبش های ملی، 1365، تهران: نگارش.

هوارد فاست، اسپارتاکوس، 1348. تهران: امیرکبیر / 1370، تهران: نگاه / 1362، تهران: امیرکبیر / 1378، 525ص.

جاناتان رن دل، با این رسوایی چه بخشایشی؟! آشناییم با کردستان، 1379، تهران: پانیذ، 1379 / چاپ دوم 1380.

تامس هاردی، بازگشت بومی، 1381، تهران: فرهنگ نشر نو، چهار + 508 ص.

تامس هاردی، بدور از مردم شوریده 1365، تهران: نشر نو، 1381 / 1356.

سوزان هوواچ، پنماریک: تنی ها و ناتنی ها، 1381، تهران: نگاه، 936 ص.

آرنولد هاوزر، تاریخ اجتماعی هنر، 1375 - 1377، تهران: خوارزمی، 4 ج.

ت او. آر. دی ثورن، تاریخ ادبیات آفریقا، 1368.

ت د. س. میرسکی، تاریخ ادبیات روسیه، 1372، تهران: امیرکبیر، 2 ج. ج 1. از آغاز تا تالستوی. ج 2 ادبیات معاصر روسی.

اچ. جی. رز هربرت جنینگز، تاریخ ادبیات یونان، 1372، تهران: امیرکبیر، 602ص / چاپ سوم 1378.

دیوید مک داول، تاریخ معاصر کرد، 1380، تهران: پانیذ.

تئودور درایزر، تکیه گاه، 1378، تهران: پیام امروز.

مارتین وان برویین سن، جامعه شناسی مردم کرد (آغا، شیخ و دولت): ساختارهای اجتماعی و سیاسی کردستان، 1378، تهران: پانیذ / چاپ دوم 1379.

سیسیل جی. ادموندز، کردها، ترکها، عربها، 1367، تهران: روزبهان / چاپ دوم 1381.

کریس کوچرا (کردشناس فرانسوی)، جنبش ملی کرد، 1373، تهران: نگاه.

ادوارد مورگان فورستر، جنبه های رمان، 1369، تهران: نگاه 180 ص.

تامس هاردی، جود گمنام، 1381، تهران: فرهنگ نشر نو.

باربارا هاردی، چارلز دیکنز، 1372، تهران: نشر نشانه، دفتر ویراسته، 176 ص.

خاطرات خروشچف، 1369، تهران: نگاه، 2 ج.

چارلز دیکنز، خانه قانون زده، 1368، تهران: سحر، 2 ج / امیرکبیر، 1345.

چارلز دیکنز، داستان دو شهر، 1377، تهران: نگاه / 1362 / 1355، تهران: جاویدان، 570ص / 1347، تهران: فرانکلین.

سامرست موام، درباره رمان و داستان کوتاه، ویرایش دوم 1372، تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی / امیرکبیر، 1364.

تاماس هاردی، دست تکیده، 1376، تهران: تجربه های کوتاه / چاپ دوم 1378.

دعا برای آرمن، 1377، تهران: پانیذ.

فئودور میخایلویچ داستایفسکی، دفتر یادداشت روزانه یک نویسنده. 1370، تهران: بزرگمهر، 3 ج.

دلداده ها، 1372، تهران: البرز، 286ص / 1382، تهران: پانیذ.

جووانی گوارسکی، دنیای کوچک دن کامیلو، 1369، بابل: کتابسرای بابل، 220ص.

لارنس استرن، زندگانی و عقاید آقای تریسترام شندی، 1378، تهران: تجربه، 2 ج.

ماکسیم گورکی، سه رفیق، 1356، تهران: امیرکبیر.

جان بویتن پریس تلی، سیری در ادبیات غرب، 1372، تهران: امیرکبیر، 577 ص. چاپ اول کتابهای جیبی، تهران: فرانکلین، 1352.

یوری ایوانف، صهیونیسم، 1352، تهران: امیرکبیر / چاپ سوم 1356.

ویلیام شکسپیر، طوفان، 1381، تهران: دادار، 174 ص.

کات رین گاسکین، عشق و آرزو، 1371، تهران: البرز.

چارلز دیکنز، علامتچی،1376، تهران: تجربه 24 ص / چاپ دوم 1380.

جی . بی. پریسلی، فتنه های بیدار: کیوان بر فراز آب، 1343، تهران: گوهر.

رابرت اولسن، قیام شیخ سعید پیران (کردستان - 1925)، 1377، تهران: نگاه.

آنتون چخوف، کاشتانکا، 1353، تهران: امیرکبیر.

درک کینان، کردها و کردستان (مختصر تاریخ کرد)، 1372، تهران: نگاه.

شری لیزر، گشتی در کردستان ترکیه، 1381، تهران: پانیذ.

گاسکین کاترین، لینمارا، عشق و آرزو

جک ریموند جونز، مردی که خورشید را دوست می داشت: زندگانی ونسان وان گوگ، 1381، تهران: آزادمهر، 240 ص.

رابرت السن، مساله کرد و روابط ایران و ترکیه، 1380، تهران: پانیذ.

اوین وی، مشتی غبار، 1379، تهران: پیام امروز، 1379.

رز تره مین، موسیقی و سکوت، 1381، تهران: نگاه، 1381.

جورج گیسینگ، میراث شوم، 1371، تهران، نگاه، 1380.

تاماس هاردی، یک جفت چشم آبی، 1381، تهران: نی.

نوشته‌ها:

هنر داستان نویسی، تهران: امیرکبیر، 1341 / ویرایش دوم 1369، تهران: نگاه / 1365 تهران: سهروردی / چاپ ششم 1379.

رمان‌ها:

خوش آمدی...؟، 1381، تهران: توکلی، 1381.

دادا شیرین، 1380، تهران: نگاه، 1380.

شکفتن باغ. . تهران: ارمغان 1379

گورستان غریبان، 1358 / 1372، تهران، نگاه، 648ص.

مادرم دوبار گریست، 1377، تهران: ارمغان، 378ص.

کج کلاه و کولی (قصه ای از روستا)، 1379، تهران: پانیذ.

رویا به رویا، 1379، تهران: پانیذ، 555 ص.

  نظرات ()
مطالب اخیر بیوک نیک اندیش نوبر درگذشت برای پایان سه سالگی آندیا توهین برنامه فتیله به ترک‌زبان‌ها بیوک محبی جنگل‌های ایران چهارشنبه‌سوری، نوروز و سیزده‌بدر جشن نوروز و آیین‌هایش: باجا باجا دو سالگی آندیا دکتر محمد یوسف باقری استاد شهریار و دلیل سروده‌شدن شعر «بلبل و کلاغ»
کلمات کلیدی وبلاگ استاد شهریار (۳) رمان مدرن (٢) محمود دولت آبادی (٢) احد حسینی (۱) بولوت قراچورلو (۱) مستوفی (۱) داود مستوفی (۱) آرتور میلر (۱) ویلیام شکسپیر (۱) ویلیام فاکنر (۱) سهند (۱) شمس تبریزی (۱) شمالغرب کشور (۱) ادبیان فارسی (۱) محیط زیست (۱) ستارخان (۱)
دوستان من کارگاه ترجمه و پژوهشهای ترجمه پرتال زیگور طراح قالب