عبداله باقری حمیدی
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ عبداله باقری حمیدی
آرشیو وبلاگ
      گلهای حسرت (ادبیات و مقاله‌نویسی)
شهریار و سالروز درگذشت او نویسنده: عبداله باقری حمیدی - ۱۳٩۱/٧/۳

بیگانه شمردند مرا در وطن خویش            تا بی‌وطن و از همه بیگانه بمیرم

سالگرد درگذشت استاد شهریار در سال 1391 در سکوت گذشت

بیست و هفتم شهریور سالگرد درگذشت استاد شهریار است. شهریار در بیست‌وهفتم شهریور 1367 درگذشت. روز و سال تولد شهریار بدرستی شناخته‌شده نیست. هر کسی سالی را طرح نموده است. در شناسنامه‌اش سال 1285  را برایش سال تولد نوشته‌اند.  شناسنامه در سال 1302 صادر شده است. سال تولد این انسان بزرگ مانند زندگیش در هاله‌ای از افسانه‌ پیچیده شده است. شهریار شاعری است که بیشترین افسانه‌ها را درباره‌یِ زندگی خصوصیش ساخته‌اند، زیرا شهریار شاعری بود که شعرش را همگان درک می‌کردند و خوش داشتند درباره‌یِ این انسان بزرگ افسانه‌سرایی کنند. در گذرگاه زمان، افسانه‌سرایی روشی برای شناخت شعر شهریار شد. هر کس غزلی را خواند و دلیلی برایش تراشید و سپس به افسانه سرایی پرداخت. افرادی هم به مالکیت شهریار فکر کردند. هر کسی عکسی با شهریار «پیر شده» داشت، عکس را چاپ کرد و با آن عکس خود را «شهریارشناس»، «شاگرد شهریار» و «مالک معنوی آثار شهریار» معرفی نمود. این اشخاص «نامجو» و «شهرت‌ساز» ترکیبِ غیر علمیِ «شهریار شناس» را وارد زبان مردم کردند، در حالیکه از نظر علمی چنین ترکیبی نادرست است. باید به نقد آثار شهریار پرداخت، اما باید دانست که آویزان شدن از نام شهریار بیش از چند سالی نمی‌پاید. اگر کسی یکصد کتابِ نقد هم درباره‌یِ اشعار شهریار بنویسد باز «شهریار شناس» نخواهد بود. شهریار کوهی است که می‌توان تنها یک روز در دامنه‌های آن به سیاحت پرداخت، اما چون شهریار کوه شدن در توان هر انسانی نیست. دنیای نقد با دنیای ادبیات خلاقه تفاوت دارد. تاکنون کسی در جهان با نوشتن نقد نامی ماندگار پیدا نکرده است. در ایران نام‌های بزرگی همچون «رضا براهنی»، «محمد حقوقی»، «عبدالعلی دستغیب»، «امیرحسن چهلتن» و چند نفر دیگر هنگامی نامدار شدند که خود دست به نوشتن آثار ادبی زدند. بزرگترین منتقد ادبی تاریخ ادبیات ایران زمین، دکتر رضا براهنی، با رمان‌هایِ «آواز کشتگان»، «روزگار دوزخی آقای ایاز»، «رازهای سرزمین من» نامدار شد. شهریار انسانی فراعادی است و از اسارت زمانِ کوتاه قراردادی رها شده است.     

شهرت گسترده‌یِ شهریار سبب شده او پرخواننده‌ترین شاعر ایران زمین در یک صد سال گذشته شناخته شود. پُرخوانندگیِ شعرهای شهریار به دلیل  سه ویژگی برجسته در شاعرانگی شهریار است. نخست، شهریار به دو زبان فارسی و ترکی شعر نوشته است. گویشوران زبان‌های فارسی و ترکی بیشترین جمعیتِ زبانی سرزمین ایران را تشکیل می‌دهند. شعرهای شهریار در هر دو زبان در نهایت هنرمندی سروده شده است. دو دیگر، هنر اصیل شاعرانگیِ شهریار است. شهریار شاعر مادر زاد بود و شعر تنها زبان بیانگری او بود. شعرهای شهریار اغلب واکنش‌های شاعرانه به رویدادهای پیرامونش بودند. شهریار با بیان واقعیت در قالب‌های شناخته‌شده‌یِ هنر شعری ایران زمین، شعر و سند اجتماعی را با هم به یادگار گذاشته است. شهریار در شعرهایش به هر پدیده‌یِ واقعی رنگی هنری داده است. سه‌دیگر، شهریار در قالب‌های گوناگون شعر نوشت. شهریار با غزل آغاز کرد، با مثنوی، قطعه و قصیده ادامه داد و سرانجام به شعر نیمایی روی آورد. شهریار هیچ‌یک از این قالب‌های شعری را کنار نگذاشت، هر زمان یکی از این قالب‌ها در شعر او برجستگی پیدا می‌کرد. سرودن‌ِ شعرهای ترکی «حیدربابایه سلام» و «سهندیم» در قالب‌های نو و کم‌پیشینه‌یِ سنتِ شعری شهریار را بسیار معروف کرد.

از زمانِ درگذشت شهریار تا سال 1390 در روز بیست‌وهفتم شهریور ماه هر سال در شهرهای آذربایجان و گاهی تهران اغلب برای بزرگداشت شهریار مراسمی برگزار می‌شد. در سال 1390 برای نخستین بار مانع‌های جدی در برگزاری آیین‌های بزرگداشت شهریار احساس شد. وزارتِ ارشاد خود وارد میدان شد و بر پایه‌یِ نگرش محدود خود سخنرانی‌های غیرعلمی را در تبریز اجرا کرد. در تلویزیون و رادیو هم از شهریار شعرهایی خوانده شد. در سال 1391 دیگر سخنی از شهریار و روز «شعر و ادب» به میان نیامد. تنها تلویزیون تبریز در برنامه‌یِ «ایل‌گولی» از ابوالفضل علیمحمدی، معلم بازنشسته‌، دعوت کرده بود تا نیم ساعت وقت برنامه را با صحبت‌های عامیانه، تکراری و بسیارغیرعلمی پر کند.

در تهران، «بنیاد بین‌المللی-پژوهشی استاد شهریار» روز دوشنبه 27 شهریور برنامه‌ای را در سالنِ استاد شهریار منطقه‌یِ 19 شهرداری تهران برگزار کرد. «بنیاد بین‌المللی استاد شهریار» یک بنیاد خصوصی است. شهردار منطقه‌یِ 19 تهران و کارکنان همان شهرداری اغلب آذربایجانی هستند و منطقه‌یِ‌ 19 شهرداری تهران با نامِ «نواب» و«عبدل‌آباد» ترک‌نشین است. در برنامه‌یِ بنیاد، اعضای بنیاد استاد شهریار، هادی بهجت تبریزی (پسر استاد شهریار)، کریم مشروطه‌چی (مترجم حیدربابایه سلام به فارسی)، ناصر جباری (مجسمه‌ساز از ارومیه)، شهردارِ منطقه‌یِ 19، دو نماینده‌یِ اردبیل در مجلس شورا، نماینده‌یِ بستان آباد در مجلس شورا و چند نفر دیگر از تهران و تبریز سخنرانی کردند و یا شعر خواندند. مهمترین سخنان طرح شده را دکتر فتح‌اللهی، شهردار منطقه‌یِ 19 تهران بیان کرد. فتح‌اللهی از وزارتِ ارشاد اسلامی ایران به دلیل سکوت معنی‌دارش در برگزاری مراسم ادبی برای استاد شهریار بشدت انتقاد کرد. در این مراسم گروهِ موسیقی «ساری تئل» از تبریز دو قطعه آوازخوانی اجرا کرد. در این گروه موسیقی دو آشیق قره‌داغی همخوانی می‌کردند.

در آذربایجان، روز دوشنبه «اتحادیه‌یِ تابلوفرش‌بافان سردری» مراسم پرشکوهی را برای نکوداشت یاد و نام شهریار بزرگ برگزار کرد. روز سه‌شنبه 28 شهریور انجمن دبیران ادبیات فارسی در خیابان ارتش جنوبی مراسمی را بمناسبت سالروز درگذشت استاد شهریار برگزار کرد. برنامه‌یِ «نشست‌های نقد کتاب تبریز» نیز به شهریار پرداخت. در نشست 30 شهریور، مقاله‌یِ «بینامتنی در سهندیم شهریار» ارائه شد. در این نشست‌ها اغلب افراد دانشگاهی و دانشجویان شرکت دارند. «نشست‌های نقد کتاب تبریز» در آخرین پنجشنبه‌یِ هر ماه در فرهنگسرای خاقانی در پارک خاقانی (نزدیک موزه‌یِ آذربایجان) برگزار می‌شود.

در شهرهای دیگر آذربایجان هیچ خبری از برگزاری مراسم نبود. در روستای خشکناب (زادگاه شهریار)، قره‌چمن و بستان‌آباد حتا «پارچه‌نوشته‌ای» هم برای یادآوری روز 27 شهریور دیده نشد. در شهرهای دیگر آذربایجان هم  خبری از مراسم نبود. سکوت دولتی در برگزاری مراسم برای نکوداشت استاد شهریار را می‌توان درک کرد، اما نمی‌توان بیان نمود. مردم بسیاری از شهرهای آذربایجان هم در اندوهِ زلزله‌یِ ویرانگر 21 مرداد 1391 همچنان سوگوار هستند و نمی‌توان از آنها برای برگزاری مراسم یادبود بزرگترین شاعرشان چشمداشتی داشت.

با تمامِ سکوتِ رسانه‌های دولتی و سوگواریِ مردم آذربایجان برای زلزله‌زدگانِ بی‌پناه، شعر شهریار همچنان زنده و پویاست و روشی برای بیان احساساتی است که نمی‌توان به زبان گفتار و نثر آشکار کرد.  

  نظرات ()
مطالب اخیر بیوک نیک اندیش نوبر درگذشت برای پایان سه سالگی آندیا توهین برنامه فتیله به ترک‌زبان‌ها بیوک محبی جنگل‌های ایران چهارشنبه‌سوری، نوروز و سیزده‌بدر جشن نوروز و آیین‌هایش: باجا باجا دو سالگی آندیا دکتر محمد یوسف باقری استاد شهریار و دلیل سروده‌شدن شعر «بلبل و کلاغ»
کلمات کلیدی وبلاگ استاد شهریار (۳) رمان مدرن (٢) محمود دولت آبادی (٢) احد حسینی (۱) بولوت قراچورلو (۱) مستوفی (۱) داود مستوفی (۱) آرتور میلر (۱) ویلیام شکسپیر (۱) ویلیام فاکنر (۱) سهند (۱) شمس تبریزی (۱) شمالغرب کشور (۱) ادبیان فارسی (۱) محیط زیست (۱) ستارخان (۱)
دوستان من کارگاه ترجمه و پژوهشهای ترجمه پرتال زیگور طراح قالب