عبداله باقری حمیدی
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ عبداله باقری حمیدی
آرشیو وبلاگ
      گلهای حسرت (ادبیات و مقاله‌نویسی)
نمایشگاه کتاب تبریز (8 مهر- 14 مهر 1391) نویسنده: عبداله باقری حمیدی - ۱۳٩۱/٧/۱۸

کتاب بزرگترین دستاورد فکری انسان است. کتاب پیوندگاه انسان با گذشته‌یِ تاریخی و آینده‌یِ آرمانی اوست. انسان یافته‌های فکری خویش را از راه نوشتن در کتاب ماندگار می‌کند. کتاب در زمان‌هایِ تاریخیِ گذشته دور از دسترس انسان‌های متعارف بود و به همین دلیل مقدس شمرده می‌شد. کتاب نیز مانند هر امر مقدسی حامل حقیقت مطلق پنداشته می‌شد و مردم بدون آگاهی از نوشته‌های درون کتاب به ستایش آن می‌پرداختند. بیهودگیِ این پندارِ واپسگرای سنتی در دوران مدرن آشکار شد و انسان پس از خواندن کتاب پی برد که هر کتابی برای کمک به انسان در سازگاری با نیازهای مدت‌زمان محدودی نوشته می‌شود. تبدیل کتاب‌های کاغذی به کتاب‌های دیجیتالی تقدس کتاب را به تمامی از بین خواهد برد.

در تبریز هر سال در پاییز نمایشگاه کتاب تبریز برگزار می‌شود. نمایشگاه کتاب تبریز به صدها هزار دانشجو، دانش‌آموز و پژوهشگر فرصتی می‌دهد تا با کتاب‌های نوین چاپ شده در ایران آشنا بشوند و شاید کتاب مورد نیاز خود را در نمایشگاه بیابند.

نمایشگاه کتاب تبریز برای اعضای خانواده‌های شهر نیز فرصت تفریح ایجاد می‌کند. خانواده‌های شهر پس از ماه‌های ساکن و بی‌تفریح می‌توانند در راهروهای بین غرفه‌های نمایشگاهی گام بردارند، دوستان و آشنایان خود را به بینند و ساعت‌های خوبی را با افراد خانواده‌ بگذرانند. همین ویژگی کار را برای خوانندگان راستین کتاب  دشوار می‌کند. گِردآمدن صدها هزار انسان در راهروهای نمایشگاه جایی برای ایستادن و خواندن کتاب باقی نمی‌گذارد. دشواری دیگر در موضوع کتاب‌های نمایشگاه است.

امروزه کتاب‌های عوام‌پسند با شمارگان بالایی چاپ و پخش می‌شوند. کتاب‌هایی با عنوان‌هایِ «راز خوشبختی»، «چگونه میلیادر بشویم»، «چگونه بر مشکلات زناشویی پیروز گردیم»، «روانشناسی برای همه»، «آیین همسرداری» و عنوان‌هایی که نام حیواناتی همچون «قورباغه»، «کفتر» و «اسب» دارند با شمارگان زیاد در نمایشگاه‌ها افراد ناآگاه را بسوی خود می‌کشاند. در چنین کتاب‌هایی علومی مانند «روانشناسی» و «جامعه‌شناسی» تا حد درکِ انسان نادان پایین آورده می‌شود و بر سطحی‌بودن درکِ همگانی از علوم انسانی دامن می‌زند. رو آوردن افراد کم‌استعداد و بی‌استعداد به رشته‌های علوم انسانی در دانشگاه‌هایِ ایران پیامد چنین درک سطحی از علوم انسانی است. همچنین تعداد کتاب‌های ترجمه شده اغلب بسیار بیشتر از کتاب‌های نوشته شده در ایران است. سال‌هاست که یک رمان خوب در ایران نوشته نشده است. گویی توان نوشتن در میان درس‌خوانده‌های ایرانی به تاریخ پیوسته است.

با تمام این دشواری‌های وحشت‌ناک فرهنگی، بودن نمایشگاه کتاب در تبریز فرصت مناسبی است که کتاب یا کتاب‌های مورد نیاز را جستجو کرد و در جریان جستجو با کتاب‌های دیگر نیز آشنا شد.          

 پایان نمایشگاهِ کتاب و مطبوعات در تبریز

نمایشگاه کتاب و مطبوعات تبریز در روز جمعه چهاردهم مهر 1391 به پایان رسید. برگزاری نمایشگاه کتاب در شرایط نامناسب فرهنگی کاری بسیار ارزشمند بود. مرور نام نویسندگان کتاب‌های سال‌های دور، تماشای جلد کتاب‌ها روی پیشخوان نمایشگاه و شنیدن سخنانِ مربوط به کتاب دگرگونی نامحسوسی را در  ذهنِ افراد بازدید کننده ایجاد می‌کرد. همچنین، رنگارنگی حاصل از چیدمان کتاب‌ها و عناصر تبلیغاتی هم فضای شادی را فراهم آورده بود.  این نمایشگاه برای دانشگاهیان، دانش‌آموزان و کنکوری‌ها فرصتی بود تا کتاب‌های لازم را بخرند. خانواده‌ها فرصتی یافتند تا در محیطی پُر از کتاب گشتی بزنند. گروهی هم به ارزیابی شرایط کتاب و کتاب خوان‌ها پرداختند.. نبود مرکز معتبر آمار در نمایشگاه، ارزیابی کیفی و کمی کتاب را دشوار می‌کرد، اما نگاهی دقیق می‌توانست کاستی‌ها را آشکار کند.

در نمایشگاه کتاب‌های مربوط به کنکورهای گوناگون جلوه‌یِ چشمگیری داشت. کتاب‌های کنکور پاسخی به نیاز جوانان کم‌استعداد و بی‌کار برای ورود به مراکز آموزشی بالاتر از دیپلم دبیرستان است. در ایران دانشگاه‌ تهران، دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه علم و صنعت، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه شیراز، دانشگاه تبریز، دانشگاه مشهد، دانشگاه اصفهان، دانشگاه اهواز، دانشگاه گیلان، دانشگاه کرمان، دانشگاه زاهدان و دانشگاه  سمنان مراکزی علمی برای آموزش علوم تجربی و علوم انسانی هستند. دانشجویان این دانشگاه‌ها از راه پذیرش در کنکور سراسری برگزیده می‌شوند و کارهای مهم علمی هم با فکر و دست استادان و دانشجویان همین دانشگاه‌ها انجام می‌گیرد. مراکز دیگر تحصیلات بالاتر از دیپلم دبیرستان  اغلب بنگاه‌های مالی هستند. افراد کم‌استعداد برای ورود به دانشگاه و مراکز آموزشی دیگر ناگزیر هستند به کتاب‌های کنکور پناه ببرند. این نیاز سبب می‌شود در اغلب نمایشگاه‌ها کتاب‌های کنکور بیشتر به چشم بیاید. کاستی بزرگ نمایشگاهِ کتاب تبریز، نبود کتاب‌های معتبر چاپ شده در تبریز بود.

مردم تبریز همواره فریب سخنی را خورده‌اند که صمد سرداری‌نیا در گفتار سیاسی روز رایج کرد. سرداری نیا تبریز را «شهر اولین‌ها» نامید و کتابی با این عنوان منتشر کرد. این سخن فریبنده چشم بسیاری را بر کاستی‌ها می‌بندد. امروزه در تبریز کتابی نوشته نمی‌شود. در فاصله‌یِ سالهای 1300 تا 1350 نویسندگان بزرگی در علوم انسانی از آذربایجان همچون احمد کسروی، علامه طباطبایی، صمد بهرنگی، غلامحسین ساعدی، استاد شهریار و رضا براهنی می‌نوشتند و سهم بسیار بزرگی در «فرهنگ ادبی» ایران زمین داشتند. امروز دیگر از آن قله‌های درخشان علوم انسانی خبری نیست. به گمانِ من، دیگر نمی‌توان پشتِ دیوارِ فریبنده‌یِ «شهر اولین‌ها» پناه گرفت. کتاب‌های چاپ ناشران آذربایجانی در نمایشگاه تبریز چشم‌گیر نبود. چند کتاب چاپ شده هم هیچ اهمیت علمی یا ادبی نداشتند.

مطبوعات هم در آذربایجان وضع مناسبی ندارند. نویسندگانِ صاحب‌فکر در نشریات غایب هستند. مطالب نشریات اغلب یا از اینترنت برداشته می‌شود و یا از روابط عمومی اداره‌های دولتی دریافت می‌شود. اگر یک هفته اینترنت قطع باشد، بسیاری از نشریات آذربایجان مطلبی برای چاپ کردن نخواهند داشت. خبرنگار به عنوان «یک نویسنده‌یِ تیزهوش» در نشریات آذربایجان مفهوم خود را از دست داده است. خبرنگار به فردی تبدیل شده که پشت در اداره‌های دولتی مانند گدایی سر بر شانه‌اش بگذارد تا شاید اندک پولی به او پرداخت شود. همین وضع سبب شده است تا افراد مطبوعاتی در جامعه جدی گرفته نشوند. در نمایشگاه هم مطبوعات تعدادی به کارهای عوام‌فریب مانند قرعه‌کشی و دادن جایزه دست زده بودند.

با تمام کاستی‌های کیفی، برگزاری نمایشگاه کتاب و مطبوعات کار ارزشمند دنیای مدرن است. باید از برگزاری هر نوع نمایشگاه کتاب پشتیبانی کرد و برای بهتر شدن کیفیت کتاب‌ها و مطبوعات تلاش نمود.

  نظرات ()
مطالب اخیر بیوک نیک اندیش نوبر درگذشت برای پایان سه سالگی آندیا توهین برنامه فتیله به ترک‌زبان‌ها بیوک محبی جنگل‌های ایران چهارشنبه‌سوری، نوروز و سیزده‌بدر جشن نوروز و آیین‌هایش: باجا باجا دو سالگی آندیا دکتر محمد یوسف باقری استاد شهریار و دلیل سروده‌شدن شعر «بلبل و کلاغ»
کلمات کلیدی وبلاگ استاد شهریار (۳) رمان مدرن (٢) محمود دولت آبادی (٢) احد حسینی (۱) بولوت قراچورلو (۱) مستوفی (۱) داود مستوفی (۱) آرتور میلر (۱) ویلیام شکسپیر (۱) ویلیام فاکنر (۱) سهند (۱) شمس تبریزی (۱) شمالغرب کشور (۱) ادبیان فارسی (۱) محیط زیست (۱) ستارخان (۱)
دوستان من کارگاه ترجمه و پژوهشهای ترجمه پرتال زیگور طراح قالب