عبداله باقری حمیدی
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ عبداله باقری حمیدی
آرشیو وبلاگ
      گلهای حسرت (ادبیات و مقاله‌نویسی)
مشروطیت نویسنده: عبداله باقری حمیدی - ۱۳۸٩/٥/۱٤

حرکت مشروطیت در ایران بزرگترین انقلاب اجتماعی برای کسب هویت ملی، آزادی بیان و استقلال ملی بود. در سال‌های پیش از 1250 سیستم فئودالیسم مردم را در بی‌هویتی کاملی نگه داشته بود. بی‌هویتی مردم سبب شده بود کشتار آنها به حساب نیاید. هنگامی که بخش‌های هرات، بلخ و بخارا و سپس قفقاز و آذربایجان از ایران جدا شد، سخنی از ساکنان فراوان آن مناطق شنیده نشد. مردم آن روزگار هستی انسانی نداشتند.   بیان و سخن افرادی کمیاب شنونده‌ای نداشت. اغلب افراد سخندان کشته می‌شدند. مرزهای جغرافیایی هم بی‌معنی بود. مرزها در هر رویدادی جابجا می‌شدند. جماعت رعیت اغلب در روستاها زندگی می‌کردند و در تنگنایِ رابطه‌یِ ساده‌یِ خانواده و آبادی خود گرفتار بودند.

در دوران ناصرالدین شاه قاجار ( متولد 25 تیر 1210 12 اردیبهشت 1277 خورشیدی) شهرنشینی بسرعت گسترش یافت. در دوران پادشاهی ناصرالدین شاه (1227 1277) شهرهای تبریز، رشت، اصفهان، قزوین، شیراز، مشهد و کرمان بسیار بزرگ شدند و جماعت شهری پیرامون پولداران بزرگ، صنعتگران و بازرگانان بین‌شهری و پیشه‌وران گرد آمد. گسترش شهرنشینی سبب شد مرکز قدرت از فئودالِ روستانشین به پولدار شهرنشین جابجا شود. پولداران شهری با بازرگانان کشورهای روسیه، ترکیه و فرانسه ارتباط داشتند و از طریق آنها فرزندان خود را برای تحصیل به همان کشورها می‌فرستادند.  گسترش ارتباط انسانی خواسته‌هایی را طرح کرد که تا آن روزگار شنیده نشده بود. ساختنِ بناهای مسکونی با معماری نوین و اغلب روسی در میان بازرگانان مُد شد و حاکمان نیز به تقلید از آنها قصرهای باشکوه ساختند. گسترش شهرنشینی سبب بزرگترین حرکت‌های اجتماعی شد.

در سال 1230 خورشیدی (1851 میلادی) شورش بزرگی در شهر رشت روی داد. مردم قشرهای پایین شهری و پیشه‌وران خانه‌یِ عیسی‌خان پسر امیرقاسم خان را اشغال کردند و زنگی به گردنش آویزان کردند و از شهر اخراجش نمودند.

در تابستان 1248 خورشیدی (1869 میلادی) در شهر طالش به دلیل افزایش مالیات شورش بزرگی آغاز شد. دامنه‌یِ شورش چنان گسترده بود که در یکسال چهار حاکم مختلف برای حکومت طالش از طرف حکومت مرکزی تعیین شد.

در سال 1253 (نوامبر 1874) معتمدالملک آشفتگی گیلان را دید و با شتاب به تهران گریخت تا با نیروی بیشتر بر گردد. در بازگشت به رشت، بسیاری از کارگران رشت را بازداشت کرد.

در سال 1258 (1879 میلادی) شورش گسترده‌ای سراسر گیلان را دربرگرفت، زیرا «عبدالله‌خان» حاکم گیلان، روزبروز بر میزان میالیاتهای پیشه وران و کارگران می افزود و امور بازرگانی گیلان با قفقاز به دلیل لغو ترانزیت دچار رکود شده بود. در این شورش «فضل‌الله‌خان» برادر عبدالله‌خان کشته شد و جماعت زیادی از مردم دارایی خود را به دوش گرفته شهرها را ترک کردند. شورش «امتیاز تنباکو» و شورشِ «امتیاز رویتر» نیز در مناطق گسترده‌ای از ایران حکومت مرکزی را به چالش کشید. سرانجام «نهضت باب» بیشتر شهرهای ایران را به آتش کشید و در جاهایی به روستاها نیز سرایت کرد.

این شورش‌ها از قدرت حکومت مرکزی می‌کاست  و بر قدرت آگاهان شهری می‌افزود. کارهای خود حکومت مرکزی همانند اعزام افرادی به خارج برای درس‌خواندن، بازگشتِ درس‌خوانده‌ها با افکار نوین آزادی، انتشار نشریات فراوان و گسترش صنعت چاپ فضا را به یک انقلاب جدید آماده کرده بود. افکار مردانی همچون میرزاصالح شیرازی، میرزاعلی‌خان امین‌الدوله، زین‌العابدین مراغه‌ای، حاج سیاح، میرزا فتحعلی آخوندزاده، سیدجمال‌الدین اسدآبادی، رحیم طالبوف، میرزا یوسف‌خان مستشارالدوله‌یِ تبریزی، میرزا ملکم خان ناظم‌الدوله و متفکران انقلابی همچون شیخ احمد روحی و میرزاآقاخان کرمانی در میان مردم دهن به دهن می‌شد و مردم با روش نوین زندگی آشنا می‌شدند. آغاز ترجمه‌یِ آثار اروپایی به زبان فارسی در آگاهی ایرانیان نقش مهمی داشت.

انقلاب مشروطه بر چنین زمینه‌ای شکل گرفت و سیستم پوسیده و دیرپای فئودالیسم را از هم پاشید. شاعران بزرگی شعر را در خدمتِ خواست‌های دموکراتیک قرار دادند. مدرسه‌ها به شکل امروزی شکل گرفت و آگاهی همگانی در میان قشر شهری تاحدی بالا رفت. مظفرالدین شاه در برابر خواست‌های نمایندگان مردم برای حکومت مشروطه تسلیم شد و فرمان مشروطیت را امضا کرد. محمدعلی شاه نیز پس از ویرانگری وحشیانه، تسلیم خواست مشروطه‌طلبان شد.  ناآمادگی رهبران مشروطه برای طراحی یک سیستم حکومتی و اختلافات شدید افراد پیرو اسکولاستیک دینی و سکولارها، دور بودنِ گروه بسیار بزرگی از مردم از جریان انقلاب و سرانجام تلاش حکومت‌های خارجی برای کنترل حکومت ایران سبب شد پس از آن انقلاب پرشکوه مشروطه، گروههای راهزن و غارتگر در بسیاری از مناطق دور از تهران به جولان به‌پردازند و زمینه را برای قدرت‌گرفتن یک نظامی دیکتاتور آماده بکنند. حکومت رضاشاه بر ایران حاکم شد و شدیدترین شکل دیکتاتوری را در ایران تاسیس کرد.

  نظرات ()
مطالب اخیر بیوک نیک اندیش نوبر درگذشت برای پایان سه سالگی آندیا توهین برنامه فتیله به ترک‌زبان‌ها بیوک محبی جنگل‌های ایران چهارشنبه‌سوری، نوروز و سیزده‌بدر جشن نوروز و آیین‌هایش: باجا باجا دو سالگی آندیا دکتر محمد یوسف باقری استاد شهریار و دلیل سروده‌شدن شعر «بلبل و کلاغ»
کلمات کلیدی وبلاگ استاد شهریار (۳) رمان مدرن (٢) محمود دولت آبادی (٢) احد حسینی (۱) بولوت قراچورلو (۱) مستوفی (۱) داود مستوفی (۱) آرتور میلر (۱) ویلیام شکسپیر (۱) ویلیام فاکنر (۱) سهند (۱) شمس تبریزی (۱) شمالغرب کشور (۱) ادبیان فارسی (۱) محیط زیست (۱) ستارخان (۱)
دوستان من کارگاه ترجمه و پژوهشهای ترجمه پرتال زیگور طراح قالب