عبداله باقری حمیدی
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ عبداله باقری حمیدی
آرشیو وبلاگ
      گلهای حسرت (ادبیات و مقاله‌نویسی)
در سوگ طنز پردازان نویسنده: عبداله باقری حمیدی - ۱۳۸٩/٦/٢

حمید آرش آزاد یکی از طنزنویسان شناخته‌شده‌یِ آذربایجانی است. مرگِ آرش آزاد نویسندگان را به درستی به سوگ نشاند. آرش یکی از بازماندگان نسل متعهدِ روزگار گذشته بود. یالقیز هم پیر شده است. در بی‌حضوری این بزرگان، سخن طنز هم بی‌حضور می شود. آرش آزاد در جاده‌ای گام بر می‌داشت که میرزا معجز شبستری سنگفرشش کرده بود. به دلیل اهمیت شعر حمید آرش آزاد و مرگِ زودهنگام او، این صفحه به آرش و شعر او اختصاص می‌یابد. برای ما خاطراتی از زندگی شاعر مهم نیست، شعر او مهم است.   

 

پارودی، طنز، هجو

پارودی، طنز و هجو مکالمه‌یِ متنی با متنِ دیگر، موضوعی دیگر و شخصی دیگر است. در این سه شکل شعر، نویسنده با دنیایی دیگر به گفتگو می پردازد. در پارودی نویسنده با شعری شناخته‌شده پیوند برقرار می‌کند. پارودی دو جهان را در یک لحظه در ذهن خواننده زنده می‌کند. جهانِ پارودی جهان مدرن است. در دنیای مدرن همه چیز از هم گسیخته و مرکزی برای نگهداریِ پاره‌پاره‌های از هم گسسته وجود ندارد. تردید نسبت به درستیِ هر سخنِ واقعی و حقیقی، دگرگونی‌های هر روزه در کالای تولیدی و حتا فکر، تبدیل فکرها به ایدئولوژی، معیار شدنِ پول برایِ تمامِ ارزش‌های بشری، اهمیت یافتن قدرت و بزرگ شدن سیستم‌ها همه سبب بروز نگرانی‌های شدید و ویرانگر برای انسان امروزه شده‌اند. دنیایِ مردان بزرگ به سر آمده است و در ادبیات اغلب آشفتگی‌های ذهنی یک انسان به بیان در می‌آید. پارودی روش بیانگری چنین دنیایی است. پارودی گفتگویِ یک نویسنده با گذشته است. گذشته در ذهنیت همگانی بشر حامل ارزش‌های انسانی است. ارزش‌ها در سنتِ فکری دارای شکوه قابل پرستشی هستند. ویران شدن ارزش‌های بشری و حاکمیت دگرگونی‌های سریع در هر حوزه از هستی بشر سبب شده همه چیز بی‌اهمیت پنداشته شود. پارودی قضاوت یک انسان مدرن درباره‌یِ گذشته است. حاصل پارودی طنز است.

طنز مکالمه‌یِ یک شاعر با موضوعی گسترده در جامعه است. موضوع‌های زندگی در جامعه‌های دگرگون شونده خیلی جدی نیستند. پس طنز هم نمی‌تواند خیلی جدی باشد. در طنز سخنِ حاکم و رایج در جامعه به مسخره گرفته می‌شود. سخنِ رایج را دارندگان قدرت از طریق رسانه‌های همگانی مانند تلویزیون و نشریاتِ روز به گوش و هوش مردم می‌رسانند تا در ذهن آنها به عنوان تنها راه زندگی شناخته شود. مخالفتِ حاکمان با تلویزیونهای مخالفانشان ریشه در همین گسترشِ سخنِ دگرگونه دارد. حاکمان اغلب جدی و عبوس هستند. شاعران طنزپرداز سخن حاکمان را با روشی بیان می‌کنند که جدیت آن از بین برود و سبب خنده‌یِ مردم بشود. خنده‌یِ مردم سبب خشم حاکم می‌شود.از این نظر، شاعران طنزنویس اغلب مورد تشویق حاکمان قرار نمی‌گیرند. طنز به دلیل جدی نبودن هستیِ خویش، گاهی مورد استفاده‌یِ صاحبان قدرت هم قرار می‌گیرد.

گاهی شاعری مشکلِ بنیادین یک جامعه را پیدا می‌کند و با آن به گفتگو می‌پردازد.   بزرگترین طنزپردازان ایران (شاید بنیانگزاران طنز در ایران) میرزا معجز شبستری و عبید زاکانی خرافات را مشکل بنیادین مردم یافته بودند و خرافات و رواج‌دهنگان خرافات را موضوع طنز خود قرار داده بودند.  در روزگار معجز و عبید حاکمان اجازه نمی دادند صدای طنزپرداز به گوش مردم برسد، اما امروزه دهها روش پیام‌رسانی وجود دارد و دیگر صدایی نشنیده باقی نمی‌ماند. شکلِ تصویریِ طنز را کاریکاتور می‌گویند.  در کاریکاتورگاهی موضوع طنز یک انسان می‌شود. شاعری انسانی را در نظر می‌گیرد و رفتار و کنشِ او را به مسخره می‌گیرد. مسخره کردن یک فرد در شعر سبب ایجاد «هجو» می‌شود.

هجو زشت‌ترین شکل شعرِ طنز است.هجو در دوران مشروطیت ایران رایج شد. شاعران به لجن‌مال کردن هویت یکدیگر پرداختند. گسترش آگاهی نسبت به حقوق انسان‌ها و امکان محاکمه‌یِ یک فرد به خاطر مسخره کردن فردی دیگر، هجو را از شعر امروز حذف کرده است. به جای هجو، پارودی گسترش یافته است.

گسترش پارودی نشان دهنده‌یِ این سخن تلخ است که دیگر از شکوه سخنِ گذشته خبری نیست. سخنان امروزه همانند خواسته‌های انسان مدرن کوچک است. نگاهی به چرخشِ پول در جامعه و چگونگی کسب پول و خرج آن ناچیز بودن زندگی مدرن را آشکار می‌کند. پارودی سندی بر فروریختن مفاهیم سنتی و سخن بزرگ بشر است. 

  نظرات ()
مطالب اخیر بیوک نیک اندیش نوبر درگذشت برای پایان سه سالگی آندیا توهین برنامه فتیله به ترک‌زبان‌ها بیوک محبی جنگل‌های ایران چهارشنبه‌سوری، نوروز و سیزده‌بدر جشن نوروز و آیین‌هایش: باجا باجا دو سالگی آندیا دکتر محمد یوسف باقری استاد شهریار و دلیل سروده‌شدن شعر «بلبل و کلاغ»
کلمات کلیدی وبلاگ استاد شهریار (۳) رمان مدرن (٢) محمود دولت آبادی (٢) احد حسینی (۱) بولوت قراچورلو (۱) مستوفی (۱) داود مستوفی (۱) آرتور میلر (۱) ویلیام شکسپیر (۱) ویلیام فاکنر (۱) سهند (۱) شمس تبریزی (۱) شمالغرب کشور (۱) ادبیان فارسی (۱) محیط زیست (۱) ستارخان (۱)
دوستان من کارگاه ترجمه و پژوهشهای ترجمه پرتال زیگور طراح قالب