عبداله باقری حمیدی
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ عبداله باقری حمیدی
آرشیو وبلاگ
      گلهای حسرت (ادبیات و مقاله‌نویسی)
نهادهای موازی در ایران نویسنده: عبداله باقری حمیدی - ۱۳۸٩/٦/۱۱

در یکصد سال گذشته ایران دورانِ دشوار گذر از دوران بسیار طولانیِ سنتی به دوران مدرن را سپری می‌کرده است. دوران مدرن نیازمند نهادهایی برای اعمال حاکمیت حکومت مرکزی بر مردم کشور است. نهادها برای سازمان‌دهی مردم نیز کاربرد دارند. پس اگر برای پاسخ به یک نیاز چند نهاد موازی وجود داشته باشد، امکان آشفتگی در پاسخ دهی پیش خواهد آمد.

ایران در دوران پیش از انقلاب 1357 از جامعه‌ای گسیخته و بی‌شکل درست شده بود. نهادها در حال شکل گیری بودند و مردم بیرون‌آمده از جامعه‌یِ فئودالی آرام‌آرام مراکز مراجعه را درک می‌کردند. پیروزی انقلاب اسلامی گسترش دوران مدرن را شدت بخشید. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نهادهای حکومتی را معرفی و برای هر یک وظایفی تعریف کرد. جنگ ایران و عراق شرایط زندگی را اندکی دگرگون کرد و برای پاسخ به نیازهای جامعه نهادهای نوینی شکل گرفت. تعدادی از این نهادها موازی نهادهای از پیش موجود شروع به کار کردند و آشفتگی مدیریتی پدیدار شد. نهادهای موازیِ جهاد سازندگی/ وزارت کشاورزی، ارتش/ سپاه، دانشگاه‌های دولتی/ دانشگاه آزاد، مدرسه‌های دولتی/ مدرسه‌های سودآور (غیرانتفاعی)، سازمان تربیت بدنی/ بسیج ورزش کشور، و به تازگی نهادهای موازیِ وزارت امور خارجه سبب بهم ریختگی وظایفِ قانونی تعریف شده برای نهادها شد. این نهادهای موازی بسادگی می‌توانند کارهای خود را به عهده‌یِ نهاد موازیِ خود تصور کنند و خود از زیر بار کار شانه خالی کنند. سخنگویان گوناگونی هم درباره‌یِ تمام مسائل کشورهای دیگر نظر می‌دهند و سبب افزودنِ کارهای دیگر برای وزارت امور خارجه می‌شوند. 

کارهای وزارت امور خارجه نیازمند آگاهی دقیق از منافعِ ملی کشور، منافعِ کشورهای همسایه، شرایط جهانی و پیش‌بینی وضع آینده می‌باشد. بدون چنین آگاهی گسترده‌ای، سخنگویان کم‌اطلاع ممکن است مشکلات فراوانی را برای کشور بوجود بیاورند.

امروزه مسائل سیاسی جهان مدرن به سرعت دگرگون می‌شوند. در دنیای سیاست نمی‌توان مسائل ثابت و راه‌حل‌های ثابتی را همیشه بدیهی و کارآمد پنداشت. هر موضوعِ قراردادی و حتا مرزهای جغرافیایی هم در حال دگرگون شدن است. سازگاری با شرایط نوین نیازمند داشتن دانشی بسیار گسترده و آمادگی برای رویارویی با رویدادهایِ نوین است. همه نمی‌توانند آگاهی لازم برای رویارویی با این دگرگونی را بدست آورند.

وجود نهادهای موازی سبب آشفتگی درکِ قانون هم می‌شود. برای پنهان کردن قانون‌گریزی مدیران ارشد ناچار هستند با واژگان بازی کنند. در قانون اساسی آموزش‌های نخستین تا پایان دبیرستان رایگان و پرداختِ هزینه‌ها به عهده‌یِ دولت است. مدرسه‌های غیردولتیِ سودآور با قانون اساسی سازگار نیست، پس برای توجیه این قانون‌گریزی، واژه‌یِ عربی و دور از ذهنِ «غیرانتفاعی» ساخته می‌شود که با واقعیت کار در تناقض است. دانشگاههای «غیردولتیِ غیرانتفاعی» هم برای مقابله با سودآوری دانشگاه آزاد اسلامی اجرا شد.

نهادهای موازی ممکن است در کوتاه مدت به سود گروهی باشد، اما در درازمدت با منافع ملی مملکت سازگار نیست. زمان حذف نهادهای موازی در بسیاری از کارها فرا رسیده است. اگر وظایف، به ویژه در امور خارجه، به دقت تعریف و اجرا نشوند، در موضع‌گیری‌های اساسی مشکلات فراوانی بوجود می آید و کشورهای دیگر نمی‌توانند موضع کشور را جدی در نظر بگیرند. دقیق شدن کارها سبب شده است که برای پاسخ به هر مسئله‌یِ پیش‌آیند، افراد متخصص در آن موضوع بیندیشند و پاسخ مناسب و یکسان برای مسئله بیان نمایند.

در دنیای شگفت‌انگیز نو هیچ کس توانایی پاسخ به تمام مسائل را ندارد. هر موضوعی نیازمند هم‌فکری افراد بسیار زیادی است که بتوانند مناسب‌ترین پاسخ را در مناسب‌ترین زمان ارائه دهند. در روزگار فئودالیسم، یک فرد به عنوان «پادشاه» به خود اجازه می‌داد درباره‌یِ هر مسئله‌ای نظر بدهد. گذر زمان بی‌پایه بودن روش پادشاهی و تصمیم‌های پادشاهان را نشان داد. در دنیای امروز سیستم‌ها و نهادهای بسیار استوار باید تصمیم‌سازی کنند و سیستم‌های سازمان‌یافته با مرکزیتِ دموکراتیک آن تصمیم‌ها را اجرا کنند. موضع یک کشور را در مسائل جهانی وزارت امور خارجه بیان می‌کند. اگر هر فردی با عنوان نماینده‌یِ یک نهاد و یا یک مدیر اجازه‌یِ اظهارنظر داشته باشد، پس از مدتی سخنان بیان شده از معنا تهی می‌شوند.

نهادهای موازی در شرایط ویژه‌ای پدیدار شدند. پس از گذر از آن شرایط لازم است مسوولیت‌ها در نهادهای قانونی متمرکز شوند تا هر کاری از راه قانونی اجرا شود.

  نظرات ()
مطالب اخیر بیوک نیک اندیش نوبر درگذشت برای پایان سه سالگی آندیا توهین برنامه فتیله به ترک‌زبان‌ها بیوک محبی جنگل‌های ایران چهارشنبه‌سوری، نوروز و سیزده‌بدر جشن نوروز و آیین‌هایش: باجا باجا دو سالگی آندیا دکتر محمد یوسف باقری استاد شهریار و دلیل سروده‌شدن شعر «بلبل و کلاغ»
کلمات کلیدی وبلاگ استاد شهریار (۳) رمان مدرن (٢) محمود دولت آبادی (٢) احد حسینی (۱) بولوت قراچورلو (۱) مستوفی (۱) داود مستوفی (۱) آرتور میلر (۱) ویلیام شکسپیر (۱) ویلیام فاکنر (۱) سهند (۱) شمس تبریزی (۱) شمالغرب کشور (۱) ادبیان فارسی (۱) محیط زیست (۱) ستارخان (۱)
دوستان من کارگاه ترجمه و پژوهشهای ترجمه پرتال زیگور طراح قالب